“The Experiment”, 2001 tarihli “Das Experiment” adlı Alman yapımın yeniden çevrimi. İlk filmi izleyenler hatırlayacaklardır, insan doğasını, değişimi ve psikolojik gerilimi yakalayan iyi bir Alman yapımı vardı karşımızda. 9 yıl aradan sonra gelen Amerikan versiyonu da hikâye olarak aynı konuyu işliyor. “The Experiment”, parası olmayan ve düzen tutturamayan bir grup insanın, gazete ilanıyla başvurduğu psikolojik bir deneye katılmalarıyla oluşan denekliklerini anlatan sarsıcı bir hikâye. Seçilenlerin bir kısmının mahkûm bir kısmının ise gardiyan olarak görevlendirilerek, iki hafta süreyle araştırma laboratuarının içinde kurulmuş hapishanede kontrollü olarak gözlemlenmesi olarak özetlenebilecek filmin başrollerinde iki usta isim Adrien Brody ve Forest Whitaker yer alıyor.
İlk sahnede, güçlü hayvanın zayıf olanı vahşice katletmesiyle başlayan belgesel görüntüler ve doğanın yazılı olmayan kuralları, filmin hayvan görünümlü özeti. Yapılan deneyde kurallar çok basit; gardiyanlar disiplin ve düzeni sağlayacak, mahkûmlar da kendilerine söylenenleri uygulayacak. En önemli şart ise ‘fiziki şiddet yok’. İlk başta herkesin deneyi bir oyun olarak gördüğü ortamda deneklerin, zaman ilerledikçe yavaş yavaş kendilerini rollerine kaptırması ise deneyin amacı.
2001 Alman yapımı “Das Experiment” ilk olmasıyla farklı bir yere oturmuştu elbette. Altında yatan asıl amaç ise çok daha başka yerlere götürmüştü bizi. Almanların günah çıkartma kisvesi altında, Hitler dönemi ve o dönemde yaşananların yarattığını psikanaliz yaparak yansıtan filmde Fatih Akın filmlerinin gediklisi Moritz Bleibtreu başroldeydi. Bu kez Andy Brody görevi devralmış, mahkûm denek rolüyle karşımızda. İlk filmde mahkûm rolünde izlediğimiz Moritz Bleibtreu (Tarek) ile Adrien Brody karakterinin farkı, Tarek karakterinin yapılan deneyi gözlemlemek adına grubun içine gizlice giren bir gazeteci olmasıydı.
İnsan doğasını, deney amaçlı olsa bile verilen etiketle oluşan hali, değişen davranışları, öfke ve şiddetin dışavurumunu izlemek sarsıcı gerçekten. Kişiliklere ve yaşanılanlara göre değişen ve bürünülen roller şaşırtıcı gelse de filmin konusu gerçek bir deneyden uyarlama. “Zimbardo Deneyi” denilen 1971 yılında Stanford Üniversitesi’nde gerçekleştirilen Philip Zimbardo‘nun deneyinin asıl amacı askeri hapishanelerdeki tutuklu ve gardiyanların arasındaki ilişkiydi. Otoriteyi algılama, boyun eğme tavırlarını anlamak amaçlı yapılan deneyde, tıpkı bu filmde olduğu gibi gerçek mahkûm ve gardiyanlar değil, deneyimi olmayan, hiçbir suçu ve psikolojik rahatsızlığı bulunmayan ‘normal’ insanlar kullanılmış. Hapishane simülasyonunun zamanla gerçek bir hapishane haline gelmesini izlemek ve gerçeğe dayalı deneyi filmde görmek rahatsız edici.
Mario Giordano kitabından senaryolaştırılan Oliver Hirschbiegel yönetmenliğindeki ilk film “Das Experiment” elbette “The Experiment” filminden çok daha etkileyici. Önerim, ilk filmi bulup izlemeniz.
İyi Seyirler
Hilal Çetinder
Bir yanıt yazın